Ανακαλύπτοντας τον Παύλο Νιρβάνα

Ενόψει του τριήμερου συνεδρίου για τον Παύλο Νιρβάνα, που ξεκινά απόψε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, αντλούμε από τη «Φωνοθήκη» του Γιώργου Ζεβελάκη και δημοσιεύουμε το ηχητικό αρχείο της εκπομπής «Φιλολογικοί Περίπατοι» (Α΄Πρόγραμμα, 16 Μαΐου 1986), στο οποίο ο πεζογράφος Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος δίνει συνέντευξη στον Μανόλη Αναγνωστάκη ως Παύλος Νιρβάνας, απαντώντας στις ερωτήσεις του με αποσπάσματα από το έργο το Νιρβάνα. Παραγωγός της εκπομπής, ο Γιώργος Ζεβελάκης.

Ακούστε την εκπομπή:

Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος και Μανόλης Αναγνωστάκης στο στούντιο κατά την ηχογράφηση της εκπομπής, Απρίλιος 1986.

* * *

Ο Πέτρος Αποστολίδης, με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Παύλος Νιρβάνας, γεννήθηκε το 1866 στη Μαριαννούπολη της τότε Ρωσίας και πέθανε τον Νοέμβριο του 1937 στην Αθήνα. Λόγιος, διηγηματογράφος, μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, χρονογράφος, κριτικός, ποιητής και  αρχίατρος του Πολεμικού Ναυτικού. Ο Νιρβάνας είναι ένας από τους πολυγραφότατους Έλληνες συγγραφείς της ελληνικής λογοτεχνίας. Εξέδωσε πολλές ποιητικές συλλογές και δημοσίευσε πολλά χρονογραφήματα σε εφημερίδες. Από το 1905 μέχρι τον θάνατό του, έγραφε  καθημερινά στην εφημερίδα Εστία. Υπολογίζεται ότι έχει γράψει περισσότερα από 12.000 χρονογραφήματα. Διατηρούσε πολύ  στενούς δεσμούς με τους λογοτέχνες της εποχής του και συνέβαλε στην ανάδειξη νεότερων λογοτεχνών όπως ο  Κονδυλάκης, ο Ξενόπουλος, ο  Νίκος Καββαδίας. Τον συνέδεε αδελφική φιλία με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και είναι ο μόνος που κατάφερε να τον φωτογραφήσει.

Λογοτεχνικά, τοποθετείται στον κύκλο του Κωστή Παλαμά. Επηρεάζεται από τον αισθητισμό και τον συμβολισμό καθώς και από τον φιλόσοφο Νίτσε. Η πεζογραφία του διέπεται από ηθογραφικά και ψυχογραφικά στοιχεία, ενώ γλωσσικά ξεκίνησε από καθαρεύουσα και κατέληξε στην δημοτική γλώσσα. Το 1923 βραβεύτηκε για το λογοτεχνικό του έργο με το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών, ενώ το 1928  έγινε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Έργα του:  Δάφναι εις την 25ην Μαρτίου 1821 (1884), Η φιλοσοφία του Νίτσε (1898), Γλωσσική Αυτοβιογραφία (1905), Παγά Λαλέουσα(1907), Ο αρχιτέκτων Μάρθας (1907), Το χελιδόνι (1908), Μαρία Πενταγιώτισσα (1909), Όταν σπάση τα δεσμά του (1910), Το συναξάρι του παπα-Παρθένη (1915), Αριστοτέλης Βαλαωρίτης(1916), Η ηθική επίδρασις της επαναστάσεως (1923), Το αγριολούλουδο (1924), Ξενιτιά (1925), Το έγκλημα του Ψυχικού (1928), Εκλεκτές Ιστορίες (1930), Ένας ίσκιος στη νύχτα (1934) κ.ά.

* * *

Επαναφέροντας τον Παύλο Νιρβάνα

—του Νίκου Βατόπουλου—

Σε μια στροφή του χρόνου, μορφές του παρελθόντος, που άλλοτε σφράγισαν τη δημόσια ζωή, σκεπάστηκαν από τη λήθη. Λίγοι σήμερα θυμούνται, π.χ., τον Παύλο Νιρβάνα. Η νέα γενιά τον αγνοεί, αλλά και από τους παλαιότερους λίγοι θα μπορούσαν να πουν μερικές φράσεις για το έργο του. Είναι οι κύκλοι του χρόνου, συμβαίνει πάντα και συμβαίνει διεθνώς, αλλά στη δική μας περίπτωση, η ανάγκη επανασύνδεσης με προσωπικότητες που σκέφτηκαν πολύ πάνω στην κοινωνία και που παρήγαγαν μεγάλο όγκο ποιοτικού έργου, μοιάζει να είναι ανάγκη επαναπροσδιορισμού.

Δεν υπάρχει θέμα νοσταλγίας, διότι, εν προκειμένω, τι μπορεί κανείς να νοσταλγήσει από την Ελλάδα του Νιρβάνα, σαρωμένη προ πολλού από τον χρόνο; Είναι ζήτημα επαναξιολόγησης μιας πνευματικής παρακαταθήκης. Αλλωστε, το επιστημονικό συνέδριο που οργανώνεται στις 5, 6 και 7 Οκτωβρίου είναι μια απόπειρα επαναφοράς του ενδιαφέροντος πάνω σε προσωπικότητες που επί πολλές δεκαετίες είχαν μεγάλη επιδραστικότητα. Το συνέδριο «Ψυχή και Λόγος. Ανακαλύπτοντας τον Παύλο Νιρβάνα, 1866-1937», με πρόεδρο επιστημονικής επιτροπής τον ιστορικό Ευάνθη Χατζηβασιλείου, οργανώνεται από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τον ΟΠΑΝΔΑ και το Θέατρο Τέχνης. Θα διεξαχθεί στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων. Η σύγχρονη πρόσληψη του Παύλου Νιρβάνα, με τις επιδόσεις του στη λογοτεχνία, στο χρονογράφημα, στη φιλοσοφία, στην ιατρική, στο θέατρο, είναι εξαιρετικά προκλητικό εγχείρημα που παρασύρει σε ευρύτερες συζητήσεις. Είναι ένα στοίχημα που δεν έχει να αποδείξει κάτι. Ζητούμενα είναι, πρώτον, η προσέγγιση και η κατανόηση και, δεύτερον, η ευρύτερη ανάγνωση με σύγχρονο πλαίσιο. Σε κάθε περίπτωση, είναι μια διαδικασία ενηλικίωσης απέναντι στο πνευματικό παρελθόν.

* * *

Με αφορμή τη συμπλήρωση 80 χρόνων από το θάνατο του Παύλου Νιρβάνα (30/11/1937), Το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων και το Θέατρο Τέχνης τιμούν τον επιφανή απόφοιτο της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (1888), λογοτέχνη, χρονογράφο, θεατρικό συγγραφέα, ανώτερο αρχίατρο του Πολεμικού Ναυτικού Παύλο Νιρβάνα (φιλολογικό ψευδώνυμο του Πέτρου Κ. Αποστολίδη, 1866-1937) και οργανώνουν σειρά δράσεων. Μεταξύ αυτών, στις 5-6-7 Οκτωβρίου 2018 στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων θα πραγματοποιηθεί επιστημονικό συνέδριο που με σκοπό να αναδείξει και να αποτιμήσει το πολύπλευρο έργο του Παύλου Νιρβάνα στη Λογοτεχνία, στην Τέχνη, στη Φιλοσοφία, στην Ιατρική, αλλά και τους ευρύτερους ρόλους που εκείνος είχε στη δημόσια ζωή και στην εξέλιξη των Ελληνικών Γραμμάτων. Εντάσσεται στην προσπάθεια να επανέλθουν στο προσκήνιο συγγραφείς περασμένων γενιών, ενταγμένοι στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής τους.

Παράλληλα, υπό την αιγίδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, θα πραγματοποιηθεί έκθεση έργων τέχνης, χειρογράφων, αλληλογραφίας και προσωπικών αντικείμενων του Νιρβάνα στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (Θόλου 5, Πλάκα),  από τις 8-25  Οκτωβρίου 2018. Την έκθεση επιμελείται ο Δημήτρης Παυλόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής και αναπληρωτής Πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας, ενώ θα την εγκαινιάσει ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών  Καθηγητής Θάνος  Δημόπουλος.

Στις 13 Οκτωβρίου 2018, στις 21.30’, στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» (Φρυνίχου 14, Πλάκα) θα πραγματοποιηθεί μουσικό πολυσυνδυαστικό δρώμενο με τίτλο: «Το γραμμόφωνο του κυρίου Άσοφου». Μια ζωντανή μουσική περιήγηση εμπνευσμένη από τον κόσμο του Παύλου Νιρβάνα από την Άλκηστη Ηλιάδη και τον Οδυσσέα Αποστολόπουλο.

Το Σάββατο 27 Οκτωβρίου 2018, στις 18.30΄,  στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν»(Φρυνίχου 14, Πλάκα), το Θέατρο Τέχνης θα πραγματοποιήσει αφιέρωμα στον Παύλο Νιρβάνα με τίτλο: Παύλος Νιρβάνας: Θέατρο αλλά και ποιήματα, διηγήματα, χρονογραφήματα. Οι ηθοποιοί του Θεάτρου Τέχνης (αλφαβητικά): Ερατώ Αγγουράκη, Κωνσταντίνος Ευστρατίου, Νέστωρ Κοψιδάς, Δημήτρης Μαγγίνας και Μαριλένα Μόσχου θα διαβάσουν αποσπάσματα από θεατρικά έργα, ποιήματα και κείμενα του Παύλου Νιρβάνα. Είναι η πρώτη φορά που στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης θα ακουστεί ο έντονα θεατρικός λόγος του Νιρβάνα. Σκηνοθετική επιμέλεια-επιλογή κειμένων: Μαριάννα Κάλμπαρη. Μουσική: Κωνσταντίνος Ευστρατίου.

Οι εκδηλώσεις θα συνεχιστούν στον Πειραιά από τις 30 Οκτωβρίου μέχρι τις 10 Νοεμβρίου.

Στο επόμενο διάστημα θα πραγματοποιηθούν ακόμη διαλέξεις και ξεναγήσεις για ενήλικες και για μαθητές σχολείων της Αττικής.

Πηγή για τα βιογραφικά στοιχεία, για το κείμενο του Νίκου Βατόπουλου και αναλυτικά για τις εκδηλώσεις: Η Καθημερινή

* * *

Εδώ τρία κείμενα του Παύλου Νιρβάνα
που έχουν αναδημοσιευτεί στο dim/art:

Απαγορεύεται το πτύειν

Μάλλλον

Για να συνηθίσουν οι Έλληνες να διαβάζουν

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία «Φωνές»

from dimart https://ift.tt/2y1bP0T
via IFTTT

Το ποίημα της εβδομάδας 3/10

Ο δαίμων της πορνείας

…Nicosia e Famagosta per la lor bestia
si lamenti e garra… PARADISO …ως γοιόν ηξεύρετε
και ο δαίμων της πορνείας όλον τον κόσμον
πλημμελά τον εκόμπωσε τον ρήγαν και έππεσεν εις αμαρτίαν…

—Χρονικόν του Μαχαιρά—

O Tζουάν Bισκούντης είχε γράψει την αλήθεια.
Πώς πλέρωσε μαυλίστρες ο κούντη Tερουχάς
πώς βρέθηκαν αντάμα αυτός κι η ρήγαινα
πώς άρχισε το πράμα, πώς ξετέλειωσε,
όλα της Λευκωσίας τα κοπέλια
το διαλαλούσαν στα στενά και στις πλατείες.
Πως ήταν η γραφή σωστή που έστειλε στη Φραγκιά στο ρήγα
το ξέραν οι συβουλατόροι.
Όμως τώρα
συνάχτηκαν και συντυχαίναν για να συβουλέψουν
την Kορόνα της Kύπρου και των Iεροσολύμων·
τώρα ήταν διαταμένοι για να κρίνουν
τη ρήγαινα Λινόρα που κρατούσε
απ’ τη μεγάλη τη γενιά των Kαταλάνων·
κι είναι ανελέημονες οι Kαταλάνοι
κι αν τύχαινε κι ο ρήγας εκδικιούνταν
τίποτε δε θα το ‘χαν ν’ αρματώσουν και να ‘ρθούνε
και να τους ξολοθρέψουν αυτούς και το βιο τους.
Είχαν ευθύνες, τρομερές ευθύνες·
από τη γνώμη τους κρέμουνταν το ρηγάτο.

Πως ο Bισκούντης ήταν τίμιος και πιστός
βέβαια το ξέραν· όμως βιάστηκε,
φέρθηκε αστόχαστα άμοιαστα άτσαλα.
Ήταν αψύς ο ρήγας, πώς δεν το λογάριασε;
και μπρούμυτα στον πόθο της Λινόρας.
Πάντα μαζί του στα ταξίδια το πουκάμισό της
και τό ‘παιρνε στην αγκαλιά του σαν κοιμούνταν·
και πήγε να του γράψει ο αθεόφοβος
πως βρήκαν με την άρνα του το κριάρι·
γράφουνται τέτοια λόγια σ’ έναν άρχοντα;
Ήταν μωρός. Tουλάχιστο ας θυμούνταν
πως έσφαλε κι ο ρήγας· έκανε το λιγωμένο
μα είχε στο πισωπόρτι και δυο καύχες.

Αναστατώθη το νησί σαν η Λινόρα
πρόσταξε και της έφεραν τη μια, τη γκαστρωμένη
κι άλεθαν με το χερομύλι πάνω στην κοιλιά της
πινάκι το πινάκι το σιτάρι.
Και το χειρότερο —δεν το χωράει ο νους—
αφού το ξέρει ο κόσμος όλος πως ο ρήγας
γεννήθηκε στο ζώδιο του Aιγόκερω,
πήρε στα χέρια του ο ταλαίπωρος καλάμι
τη νύχτα που ήταν στον Aιγόκερω η σελήνη
να γράψει τι; για κέρατα και κριάρια!
O φρόνιμος τη μοίρα δεν τηνε ξαγριεύει.
Όχι· δεν είμαστε ταγμένοι για να πούμε
πού είναι το δίκιο. Tο δικό μας χρέος
είναι να βρούμε το μικρότερο κακό.
Κάλλιο ένας να πεθάνει από το ριζικό του
παρά σε κίντυνο να μπούμε εμείς και το ρηγάτο.

Έτσι συβουλευόντουσαν όλη τη μέρα
και κατά το βασίλεμα πήγαν στο ρήγα
προσκύνησαν και τού ειπαν πως ο Tζουάν Bισκούντης
είναι ένας διαστρεμμένος ψεματάρης.

Kι ο Tζουάν Bισκούντης πέθανε απ’ την πείνα σε μια γούφα.
Mα στην ψυχή τού ρήγα ο σπόρος της ντροπής του
άπλωνε τα πλοκάμια του και τον εκίνα
το ‘παθε να το πράξει και στους άλλους.
Κερά δεν έμεινε που να μη βουληθεί να την πορνέψει·
τις ντρόπιασε όλες. Φόβος κι έχτρα ζευγαρώναν
και γέμιζαν τη χώρα φόβο κι έχτρα.

Έτσι, με το «μικρότερο κακό», βάδιζε η μοίρα
ως την αυγή τ’ Άγι’ Aντωνιού, μέρα Tετάρτη
που ήρθαν οι καβαλάρηδες και τον εσύραν
από της καύχας του την αγκαλιά και τον εσφάξαν.
«Kαι τάπισα παρά ούλους ο τουρκοπουλιέρης
ήβρεν τον τυλιμένον το αίμαν» λέει ο χρονογράφος
«κι έβγαλεν την μαχαίραν του και κόβγει
τα λυμπά του με τον αυλόν και του είπε:
Για τούτα έδωκες θάνατον!».
Αυτό το τέλος
όρισε για το ρήγα Πιέρ ο δαίμων της πορνείας.

* * *

Εδώ άλλα ποιήματα, άλλων εβδομάδων

from dimart https://ift.tt/2IyN1RP
via IFTTT

Time

Αυτό δεν είναι τραγούδι #1428
Dj της ημέρας, ο Ευάγγελος Τρυψιάνης

Κάθε πρωί περνά κάτω από τα Καυδιανά Δίκρανα των γηρατειών,
που περίτεχνα έστηνε ο Χρόνος μέρα με τη μέρα από τη γέννησή του.

Σέρνει τα βήματά του ως την άκρη της αυλής.
Παίρνει τη θέση του κάτω από τον κισσό — χρόνια τον φροντίζει σαν παιδί του.
Ρίχνει τριγύρω μια κλεφτή ματιά.
Είναι μόνος — κάθε που μεγάλωνε όλο και τη συνήθιζε τη μοναξιά —.
Κλείνει τα μάτια.
Με μια βαθιά ανάσα ρουφά όλο το οξυγόνο της ζωής που του απόμεινε.

Ξεφυσά.
Τα μάτια ανοίγουν.
Ψιχαλίζει.

Η γη ξεδιψά. Βρεγμένη είναι αλλιώς. Μυρίζει νιάτα.
Τότε που ξυπόλητος έτρεχε μέσα στη βροχή να συναντήσει τον πρώτο του έρωτα.

Η ώρα πέρασε — πέρασαν και τα χρόνια —.
Δυνάμωσε και η βροχή.
Αύριο πάλι.

* * *

Ένας συνεργάτης ή φίλος του dim/art διαλέγει ένα τραγούδι — ή, μάλλον όχι· αυτό δεν είναι τραγούδι, ή δεν είναι μόνο ένα τραγούδι: είναι μια ιστορία για ένα τραγούδι. Στείλτε μας κι εσείς ένα τραγούδι που δεν είναι τραγούδι στο dimartblog@gmail.com
για να γίνετε ο Dj της ημέρας.

* * *

Εδώ άλλα τραγούδια που δεν είναι τραγούδια

from dimart https://ift.tt/2OzpKo8
via IFTTT

Προσέγγισις εις Okinawa προς αποβίβασιν νεκρού

—του Στέλιου Φραγκούλη—

«Σήμερον περί ώραν 13.10 κατερχόμενος εις το δεξιόν κύτος Νο1 μαζί με άλλους συναδέλφους μου προς συνέχισην εργασίας μας εντός αυτού, παρετήρησα ένα αντικείμενον να πέφτη αιωρούμενον το οποίον αρχικώς ενόμισα ότι ήτο κάποιο ένδυμα ή απλό τεμάχιο κοινού υφάσματος.

Ακούσας όμως σχεδόν συγχρόνως μίαν φωνήν «αχ», αντελήφθην ότι το αιωρούμενον αντικείμενον ήτο άνθρωπος ο οποίος έπεσεν εις το δάπεδον του κύτους».

Εγώ δεν γεννήθηκα ποτέ γιατί ο παππούς μου εικοσιτριώ χρονώ σκοτώθηκε στο πρώτο του μπάρκο. Υποδηματοποιός από την Κερύνεια. Όπως είπαν οι μάρτυρες, πάνω στα κέφια του πήγε να κόψει δρόμο ενώ κατέβαινε τις σκάλες και βρέθηκε στο κενό. Υποδηματοποιός από το Κάτω Δίκωμο Κερύνειας. «Εν πλώ τη 10η Δεκεμβρίου 1974».

«Αλλαγή πορείας προς 331ο εκ στίγματος 21 05 Β 130 17 Α διά προσέγγισιν εις λιμένα NAHA/OKINAWA προς αποβίβασιν του νεκρού. Ώρα 17.30: Πέρας νομικών διατυπώσεων. Παρέλαβον παρά των ιατροδικαστικών αρχών βεβαίωσιν θανάτου εις την Ιαπωνικήν. Αποβίβασις αρχών. Εδόθησαν εντολαί εις τους πράκτορας του πλοίου όπως κατόπιν συννενοήσεως των μετά των κ.κ. πλοιοκτητών αποφασισθή η ταρίχευσις του πτώματος προς μεταφοράν του εις Κύπρον, ή εν εναντία περιπτώσει η ταφή του ενταύθα».

Τα βρήκα όλα αυτά, καταθέσεις, ημερολόγια, αναφορές του καπετάνιου στην εταιρεία, ταυτότητα, πιστοποιητικό γεννήσεως και μια φωτογραφία με ένα παιδάκι. Τα πήρα και τα μελέτησα. Μου φάνηκε αυτός, ο Λεόντιος Γ., πολύ τραγικός. Μπάρκαρε και η μάνα του ήταν στο Κάτω Δίκωμο. Τώρα θα τον θάψουνε στην Οκινάουα γιατί δεν υπάρχει πια Κάτω Δίκωμο. Υπάρχει το Ντικμέ. Η μάνα του θα ευγνωμονούσε το Θεό στην εισβολή που ο Λεόντιος ταξίδευε μακριά.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις του Ρακοσυλλέκτη

from dimart https://ift.tt/2P1wMPF
via IFTTT

Βαλκανιζατέρ

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα—

Βαλκανιζατέρ, με καμένο μοτέρ, 
τι με νοιάζει με τέτοια λιακάδα; 
Βαλκανιζατέρ, χωρίς αμορτισέρ: 
Ευρώπη, Βαλκάνια, Ελλάδα.

—Νίκος Πορτοκάλογλου—

Από χτες το βράδυ –και μετά το δημοψήφισμα των Σκοπίων– ο κ. Καμμένος και οι ΑΝΕΛ κρατάνε τα κλειδιά των εκλογών. Αν κρίνει κανείς από τις πρώτες αντιδράσεις του μικρού εταίρου της κυβέρνησης, η κυβέρνηση πρωταγωνιστεί πλέον στο θέατρο του παραλόγου με δύο παράλληλους μονολόγους. Για τον ΣΥΡΙΖΑ, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στα Σκόπια είναι μια συντριπτική νίκη του ΝΑΙ. Για τους ΑΝΕΛ πάλι, η «συμφωνία των Πρεσπών» δεν είναι καν συμφωνία. Είναι ένα «προσύμφωνο με μονογραφή», το οποίο αχρηστεύθηκε μετά το αθροιστικό ποσοστό του ΟΧΙ και της αποχής των πολιτών της ΠΓΔΜ. Οι δύο εταίροι θα επιλέξουν προφανώς την ερμηνεία που τους ταιριάζει και θα συνεχίζουν να κρύβονται πίσω από τις αμφισημίες των επόμενων κινήσεων του κ. Ζάεφ. Ωστόσο, από σήμερα, οι πολιτικοί σύμβουλοι του Μαξίμου μάλλον θα πρέπει να αναζητούν τις ημερομηνίες των επόμενων εκλογών. Γιατί, όταν (και αν) έρθει αυτή η συμφωνία στο ελληνικό κοινοβούλιο, οι ΑΝΕΛ θα έχουν εντωμεταξύ αποσύρει τους υπουργούς τους από την κυβέρνηση και η μονοκομματική πλέον κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ θα ψάχνει να βρει ψήφο εμπιστοσύνης αναζητώντας μεταγραφές της τελευταίας στιγμής από διάφορους βουλευτές, που θα βρίσκονται στα αζήτητα της εκλογικής λίστας των κομμάτων τους.

Όλοι καταλαβαίνουμε όμως πως, ακόμα και αν υπήρχε μια οριακή πλειοψηφία που θα επιθυμούσε την υπερψήφιση της «συμφωνίας των Πρεσπών», η τελευταία θα ήταν δύσκολο να επικυρωθεί γιατί πρώτα θα έχει τεθεί πιεστικά από όλες πλέον τις πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης το ζήτημα των εκλογών. Με άλλα λόγια, για άλλη μια φορά, η εξωτερική πολιτική της χώρας θα μπει στην τροχιά ενός πολύπλοκου μετεωρισμού, που δεν θα αφήνει και πολλά περιθώρια για την περίφημη γεωπολιτική ηγεμονία της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή.  Το πολιτικό κεφάλαιο της χώρας εξαντλήθηκε σε τακτικισμούς χωρίς νόημα και τεχνητούς διχασμούς χωρίς αντίκρισμα.

Όσοι επομένως ήταν υπέρ της συμφωνίας θα πρέπει να βάλουν, προς το παρόν, μια «άνω τελεία» και όσοι ήταν κατά της συμφωνίας θα πρέπει να σκεφτούν από ποιο σημείο θα ξαναπιάσουν το διπλωματικό νήμα της διαπραγμάτευσης στο μέλλον. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει όλοι –ακόμη και οι λαλίστατοι ευρωπαίοι «παράγοντες» που τάχθηκαν υπέρ της συμφωνίας– να σκεφτούν πως οι κρίσιμες διμερείς όπως και οι διεθνείς συνθήκες πρέπει να στηρίζονται σε μια ευρεία βάση πολιτικής νομιμοποίησης. Αν κάτι μάθαμε από τα πρόσφατα δημοψηφίσματα στην Αθήνα και στα Σκόπια είναι πως, έστω και με διαφορετικές αφορμές, τόσο η εκστρατεία του κ. Τσίπρα για το ΌΧΙ όσο και η εκστρατεία του κ. Ζάεφ για το ΝΑΙ μπορεί να επιτείνουν μακροπρόθεσμα την κρίση της δημοκρατικής αντιπροσώπευσης.

Για την ελληνική κυβέρνηση όμως μάθαμε και κάτι άλλο: το θέατρο του παραλόγου θα συνεχιστεί έως το (συμφωνημένο) τέλος της συμμαχίας των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, ανεξάρτητα από το βαθμό συναίνεσης των άλλων πολιτικών δυνάμεων. Για αυτό και σε λίγους μήνες δεν θα συζητάει κανείς για τα πραγματικά βήματα της κύρωσης της συμφωνίας αλλά για τις κομματικές σκοπιμότητες που θα προσδιορίσουν την πορεία προς τις εκλογές. Επιβεβαιώνεται έτσι η αρχική πρόθεση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ: η μετατροπή ενός μείζονος θέματος της εξωτερικής πολιτικής σε μοχλό αναδιάταξης του εσωτερικού κομματικού χάρτη. Ακόμη και σε αυτό το επίπεδο όμως, με ελάχιστα δηλαδή μικροκομματικά οφέλη, η εκκρεμότητα που θα υπάρχει στο εξής θα αφορά κυρίως το «άνοιγμα» των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΠΓΔΜ στο ΝATO και την Ευρώπη, χωρίς όμως ταυτόχρονα να αποτελεί στρατηγικό στόχο της Ευρώπης η αναβάθμιση και η πλήρης ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων. Η συμφωνία κινδυνεύει, έτσι, να μπει στη ζώνη των βαμπιρικών κινηματογραφικών ταινιών, που τις γνωρίζουμε από τον «Κόμη Δράκουλα»∙ τη γνωστή φιγούρα του βαλκανικού εξωτισμού. Ή, ακόμη χειρότερα, μπορεί να γίνει μια γκροτέσκο εκδοχή του «Βαλκανιζατέρ», στο οποίο όλοι προσποιούνται ότι θα «πιάσουν την καλή» σκαρώνοντας ένα ευφάνταστο κόλπο που καταλήγει σε παταγώδη αποτυχία. «Ταπί και ψύχραιμοι γυρίζουμε στο σπίτι, πάλι τους έξυπνους τους πιάσαν απ’ τη μύτη», λέει στους στίχους του ομώνυμου τραγουδιού ο Νίκος Πορτοκάλογλου. Τουλάχιστον στην ταινία, όπως και στο τραγούδι, υπήρχε μια ισχυρή δόση ειρωνείας και αυτοσαρκασμού, που μάλλον δεν θα τη βρούμε στην πληθωρική ρητορεία των δύο παράταιρων εταίρων.

Με τούτο το σαράβαλο,
με δανεική βενζίνα,
ένας καρνάβαλος
η τέλεια κομπίνα.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα

from dimart https://ift.tt/2zH07tx
via IFTTT

Brexit special

Το πιάτο υπάρχει στο μενού αλλά το εστιατόριο δεν το φτιάχνει· ο σεφ που το επινόησε παραιτήθηκε και η σεφ που τον αντικατέστησε είναι εντελώς αναποφάσιστη και δεν μπορεί να καταλήξει ποια συστατικά να χρησιμοποιήσει· εν τέλει, και να το παραγγείλετε δεν θα το φάτε — αλλά, απ’ ό,τι φαίνεται, θα πρέπει ούτως ή άλλως να το πληρώσετε.

Ένα ξεκαρδιστικό video, δείγμα καλού βρετανικού χιούμορ, από την καμπάνια People’s Vote.

* * *

Εδώ άλλα video και animation

from dimart https://ift.tt/2Nb92qv
via IFTTT

Γιατί οι λαϊκιστές δεν αποδέχονται τις αποδείξεις

Ο άνθρωποι δεν αλλάζουν γνώμη βάσει στοιχείων. Έχουν ανάγκη μια άλλη, εναλλακτική θεωρία.

—του Αλέξη Παπάζογλου | The New Republic—
Μετάφραση για το dim/art: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

Η συμμετοχή του πρώην επικεφαλής στρατηγικού σχεδιασμού του Λευκού Οίκου, Στιβ Μπάνον, στην πρόσφατη εκδήλωση του περιοδικού The Economist με τίτλο «Open Future» προκάλεσε γενικά πολλές συζητήσεις. Η συνέντευξη που έδωσε, ωστόσο, ήταν μάλλον προβλέψιμη. Το ελεύθερο εμπόριο και η μετανάστευση έχουν κάνει κακό στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, υποστήριξε ο Μπάνον, κι αυτή είναι η άποψη την οποία συμμερίζονται και άλλοι λαϊκιστές της Δεξιάς. Στο μεταξύ, η δημοσιογράφος Ζάνι Μίντον Μπέντοους, που πήρε τη συνέντευξη από τον Μπάνον, υπεραμύνθηκε της φιλελεύθερης οπτικής, σύμφωνα με την οποία το ελεύθερο εμπόριο και τη μετανάστευση είναι παράγοντες με θετική επίδραση στην οικονομική ευημερία. «Θα σας ξαναέχουμε εδώ σε μερικά χρόνια», είπε κλείνοντας τη συνέντευξη η Μπέντοους, «όταν πια θα έχουμε δει ποια από τις δύο κοσμοθεωρίες έχει αποδειχτεί σωστή».

Το καταληκτικό σχόλιο της Μπέντοους μπορεί να έγινε χωρίς συγκεκριμένη πρόθεση, αποκάλυψε όμως μια ενδιαφέρουσα παραδοχή: ότι αυτού του είδους οι διαφωνίες, μεταξύ φιλελεύθερων και δεξιών-λαϊκιστικών πολιτικών μπορούν να λυθούν με τη βοήθεια των εμπειρικών δεδομένων. Σύμφωνα με την παραδοχή αυτή, εφόσον η ατζέντα της λαϊκιστικής δεξιάς εφαρμοστεί για μερικά χρόνια σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Ιταλία ή οι ΗΠΑ, η ίδια η εμπειρία θα δείξει πως οι λαϊκιστικές πολιτικές δεν έφεραν τα αποτελέσματα που υπόσχονταν, και έτσι ο κόσμος θα απογοητευτεί από τον λαϊκισμό. Η ίδια λογική διέπει και άρθρα που απευθύνονται σε υποστηρικτές του Τραμπ, όπου προβάλλονται οι ανακολουθίες ανάμεσα στα όσα υποσχέθηκε να κάνει και στα όσα όντως κάνει. Ο βασικός ισχυρισμός είναι ότι όταν ψηφίζεις πολιτικούς και πολιτικές, ουσιαστικά υιοθετείς και μια θεωρία περί του πώς λειτουργεί ο κόσμος, μια θεωρία που αργότερα μπορεί είτε να επιβεβαιωθεί είτε να διαψευστεί διά της εμπειρίας.

Αυτή η αντίληψη απηχεί τον τρόπο που ο Αυστριακός φιλόσοφος του 20ού αιώνα Καρλ Πόπερ θεωρούσε πως λειτουργεί η επιστήμη: οι επιστήμονες διατυπώνουν μια θεωρία, την οποία στη συνέχεια ελέγχουν βάσει των δεδομένων της εμπειρίας. Εάν η εμπειρία αντιβαίνει στις προβλέψεις της θεωρίας, τότε η θεωρία «διαψεύδεται» και πρέπει αμέσως να απορριφθεί. Ο Πόπερ έβλεπε την επιστήμη ως το πρότυπο της λογικής και κριτικής σκέψης που είναι πάντα ανοιχτή σε υποδείξεις για σφάλματα και πάντα επαληθεύσιμη μέσω των εμπειρικών δεδομένων. Έβλεπε επίσης την επιστήμη ως ένα πρότυπο δημοκρατικότητας. Στις δημοκρατίες, η κυβέρνηση θα πρέπει να είναι πάντα ανοιχτή στην κριτική και βέβαια να λογοδοτεί στους ψηφοφόρους της, οι οποίοι ελέγχουν αν και κατά πόσο οι πολιτικές της κυβέρνησης αποδίδουν. Αν δεν αποδίδουν, οι ψηφοφόροι τις απορρίπτουν στις επόμενες εκλογές και ψηφίζουν άλλη κυβέρνηση.

Το πρόβλημα είναι ότι στην πραγματικότητα ούτε η επιστήμη λειτουργεί έτσι – ούτε και οι δημοκρατίες.

Το 1965, στο Διεθνές Συνέδριο για τη Φιλοσοφία των Επιστημών στο Λονδίνο, οργανώθηκε μια συζήτηση στην οποία έλαβε μέρος ο Πόπερ και ένας νεαρός Αμερικανός ιστορικός και φιλόσοφος των επιστημών ονόματι Τόμας Κουν. Ο Πόπερ ήταν τότε ήδη 63 ετών και επιφανής καθηγητής της φιλοσοφίας στο London School of Economics, ενώ ο Κουν ήταν 43 ετών θεωρητικός, που είχε αποτύχει να αποκτήσει θέση μονίμου στο Harvard, ενώ το πρώτο του βιβλίο σχετικά με τη φιλοσοφία των επιστημών είχε κυκλοφορήσει μόλις τρία χρόνια νωρίτερα. Σε αντίθεση με τα τότε φαινόμενα, ισχυρότερη αποδείχθηκε τελικά η επιρροή του νεότερου από τους δύο φιλοσόφους, καθώς η Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων του Κουν πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα.

Ενώ ο Πόπερ υποστήριζε πως οι επιστήμονες δοκιμάζουν διαρκώς την ισχύ των κυρίαρχων θεωριών της εποχής τους, ο Κουν αντιλαμβανόταν την επιστήμη ως μια κατά κύριο λόγο συντηρητική υπόθεση, όπου οι επιστήμονες συμμορφώνονται με το επιστημονικό status quo του καιρού τους. Ο Κουν υποστήριζε ότι οι επιστήμονες εργάζονται κυρίως με σκοπό να αναπτύξουν περαιτέρω τις υπάρχουσες θεωρίες παρά να δοκιμάζουν την ισχύ τους. Και, το σημαντικότερο, σύμφωνα με τον Κουν, οι επιστήμονες παραμένουν πιστοί σε μια θεωρία ακόμα και όταν υπάρχουν δεδομένα που αντιβαίνουν σ’ αυτήν. Η πίστη τους στη γενικότερη ισχύ της θεωρίας, τους κάνει να προβαίνουν σε «εκπτώσεις» προκειμένου να δικαιολογήσουν κάπως τις όποιες εμφανείς αντιφάσεις, αποδίδοντάς τες σε εξωγενείς παράγοντες, άσχετους με τη θεωρία καθεαυτή. Περίφημο παράδειγμα αποτελεί η παρωχημένη πλέον ιδέα του γεωκεντρικού ηλιακού συστήματος. Αποδεχόμενος τη θεωρία του Αριστοτέλη ότι ο ήλιος και οι πλανήτες κινούνται γύρω από τη γη σε τέλεια κυκλικές τροχιές, ο Πτολεμαίος βρέθηκε αντιμέτωπος με παρατηρήσεις που έδειχναν ότι οι πλανήτες κινούνταν αλλιώς. Αντί, λοιπόν, να κρίνει ότι τα εμπειρικά δεδομένα σημαίνουν πως η αριστοτέλεια κοσμολογία είναι εσφαλμένη (όπως και ήταν, βεβαίως), ο Πτολεμαίος υποστήριξε την ύπαρξη κάποιων επιπλέον κυκλικών κινήσεων των πλανητών, τους λεγόμενους επικύκλους, χάρη στους οποίους οι παρατηρήσεις του προσαρμόστηκαν στις κοσμολογικές αρχές του Αριστοτέλη.

Με άλλα λόγια, οι επιστήμονες συμπεριφέρονται προς τις επιστημονικές θεωρίες όχι τόσο ως αμερόληπτοι κριτές που στόχος τους είναι να εντοπίσουν πιθανές ασυμφωνίες μεταξύ θεωρίας και εμπειρίας, αλλά μάλλον ως οπαδοί που τείνουν να στρέψουν τα πυρά τους οπουδήποτε αλλού εκτός από τη θεωρία που έχουν υιοθετήσει. Η συμπεριφορά τους θυμίζει πολύ και τη συμπεριφορά του εκλογικού σώματος. Αντί να θεωρούν τις κυβερνήσεις υπεύθυνες για τα αποτελέσματα που έχουν οι πολιτικές τους, οι έρευνες δείχνουν ότι οι ψηφοφόροι έχουν την τάση να δικαιολογούν το κόμμα που υποστηρίζουν και να συνεχίζουν να το υποστηρίζουν ακόμα και όταν υπάρχουν φανερές ανεπάρκειες. Με δεδομένο το επίπεδο αφοσίωσης που εμπνέουν οι λαϊκιστές πολιτικοί σήμερα, οι ψηφοφόροι τους είναι πολύ απίθανο να αναγνωρίσουν οποιαδήποτε μελλοντική αποτυχία των πολιτικών τους ως τέτοια: ακόμα κι αν οι περιορισμοί στη μετανάστευση αποτύχουν να δημιουργήσουν ξανά δουλειές στις ΗΠΑ και να αυξήσουν το ημερομίσθιο του εργάτη, οι ψηφοφόροι κατά πάσα πιθανότητα δεν θα κατηγορήσουν γι’ αυτό την κοσμοθεωρία του Μπάνον. Εξάλλου, υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι οι πολιτικές αυτές δεν λειτουργούν αποτελεσματικά.

Ωστόσο ο Κουν έβλεπε έναν τρόπο ώστε να υπάρξει πραγματική αλλαγή – τόσο στις επιστήμες όσο και στην πολιτική, τις επαναστάσεις των οποίων θεωρούσε κατά βάση παρόμοιες. Παρόλο που οι επαναστάσεις –οι εις βάθος πνευματικές μετατοπίσεις– αποτελούν απάντηση σε εγγενή προβλήματα, ο Κουν υποστήριξε ότι από μόνα τους τα επιχειρήματα και τα εμπειρικά δεδομένα που καταδεικνύουν τα προβλήματα αυτά δεν αρκούν για να τις προκαλέσουν. Πρέπει να υπάρχει διαθέσιμη και μια πειστική εναλλακτική θεωρία. Επιπλέον, αφού ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικές θεωρίες δεν υπάρχει επαρκής κοινός τόπος ώστε να συμφωνήσουν στην αξιολόγηση των επιχειρημάτων και των στοιχείων, απαιτείται επίσης κάποια πίστη στη νέα θεωρία καθώς και η πειθώς της ρητορικής και άλλων μέσων άσχετων με στοιχεία και αποδείξεις.

Παρόλο που ακόμα δεν βρισκόμαστε προ επαναστάσεως, οι παρατηρήσεις του Κουν ηχούν οικείες μέσα στην τρέχουσα πολιτική ατμόσφαιρα. Πέραν των υπαρκτών προβλημάτων, η άνοδος του λαϊκισμού φαίνεται να οφείλεται λιγότερο σε αυστηρή, ορθολογική επιχειρηματολογία και σε στοιχεία και περισσότερο στην αποτελεσματική ρητορική και στη θρησκευτικού τύπου αφοσίωση που οι λαϊκιστές πολιτικοί εμπνέουν στους οπαδούς τους. Επιπλέον, παρατηρούμε την πλήρη απουσία κοινών μέτρων και σταθμών που μπορούν να χρησιμοποιήσουν και οι οπαδοί και οι αντίπαλοι των λαϊκιστών πολιτικών προκειμένου να ανταλλάξουν επιχειρήματα αντί να μιλούν απλώς ο ένας άσχετα από τον άλλο. Η συνέντευξη του Μπάνον ήταν απολύτως ενδεικτική.

Για όσους επιθυμούν να ηττηθεί η ατζέντα του λαϊκισμού στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και οπουδήποτε αλλού, η θεώρηση του Κουν υποδεικνύει έναν συγκεκριμένο τρόπο προσέγγισης: η μάχη πρέπει να κερδηθεί και στο πεδίο της ρητορικής και της πειθούς όσο και οπουδήποτε αλλού. Καλώς ή κακώς, οι άνθρωποι πείθονται εύκολα όταν τους προσφέρεις μια γρήγορη λύση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν. Σύμφωνα με τον Κουν, η κοπερνίκεια επανάσταση δεν έλαβε χώρα όταν έγιναν οι νέες παρατηρήσεις. Προέκυψε από την ανάγκη της κοινωνίας για ένα πιο ακριβές ημερολόγιο και από την πίστη των αστρονόμων ότι η νέα αστρονομία του Κοπέρνικου μπορούσε να το παράσχει άμεσα (πράγμα που δεν συνέβη). Η ρητορική ως μέσο πειθούς είναι επίσης πολύ αποτελεσματική. Συχνά αντιμετωπίζεται με καχυποψία, καθώς της προσάπτουν ότι απευθύνεται στα ωμά πάθη και το συναίσθημα εις βάρος της λογικής, ότι πρόκειται για τεχνική χειραγώγησης. Αλλά ακόμα και τα καλύτερα επιχειρήματα γίνονται ισχυρότερα όταν εκφέρονται με ρητορικό οίστρο, κι αυτό είναι κάτι που ανέκαθεν κατανοούσαν όσοι επιδίωξαν και επέφεραν μεγάλες αλλαγές. Μπορεί ο δρ. Μάρτιν Λούθερ Κινγκ να ήταν λαμπρός πολιτικός στοχαστής, αλλά ο συναισθηματικός αντίκτυπος των ομιλιών του και η πρακτική της μη βίας που ακολουθούσε ήταν τα στοιχεία που τον έκαναν τόσο αποτελεσματικό στον αγώνα του για τα πολιτικά δικαιώματα.

Οι λαϊκιστές ποντάρουν ιδιαίτερα σ’ αυτόν τον συναισθηματικό αντίκτυπο. Οι υπέρμαχοι της φιλελεύθερης τάξης τον έχουν επίσης ανάγκη. Το να περιμένουμε απλώς να αποδειχθεί από τα πράγματα το λάθος των λαϊκιστικών πολιτικών δεν θα προσφέρει τίποτα· είναι μια στρατηγική που δεν λειτουργεί ούτε καν στις επιστήμες.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ποικίλα (επίκαιρα)

 

from dimart https://ift.tt/2RbWimA
via IFTTT