Δεν είναι λίγοι αυτοί που τον χαρακτήρισαν «σημαντικότερο κατάσκοπο του 20ου αιώνα». «Ένα συγκλονιστικό παράδειγμα επιτυχημένης κατασκοπίας», έγραψε γι αυτόν ο αμερικανός στρατηγός Ντάγκλας Μακ Άρθουρ. «Η δουλειά του ήταν άψογη», κατά τον «συνάδελφο» του Κιμ Φίλμπυ. Ενώ για τον Ίαν Φλέμινγκ ήταν «ο άνθρωπος τον οποίο θεωρώ ως τον εκπληκτικότερο κατάσκοπο στην ιστορία». Δεν είναι επίσης λίγοι αυτοί που θεώρησαν πως οι πληροφορίες του ως κατασκόπου ήταν τόσο σημαντικές ώστε συνέβαλαν αποφασιστικά στη νίκη της Σοβιετικής Ένωσης και των Συμμάχων επί του ναζιστικού Άξονα.
Ο Ρίχαρντ Ζόργκε (που γεννήθηκε σαν χθες, στις 4 Οκτωβρίου του 1895) δεν έζησε απλώς μια πολυτάραχη ζωή: έζησε πολύ περισσότερες. Γεννήθηκε στη Ρωσία αλλά μετακόμισε μικρός με την οικογένεια του στη Γερμανία. Υπηρέτησε στον γερμανικό στρατό κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου και τραυματίστηκε. Νοσηλευόμενος έγινε κομμουνιστής.
Στο νοσοκομείο, στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Σπούδασε οικονομικά στα πανεπιστήμια του Βερολίνου, του Κιέλου και του Αμβούργου. Έγινε μέλος του Γερμανικού Κ. Κ. Επέστρεψε στη Σοβιετική Ένωση και στρατολογήθηκε από την OGPU, την πρόδρομο της KGB. Άρχισε την πορεία του ως κατάσκοπος με την επιστροφή του στη Γερμανία και, παριστάνοντας τον ναζί δημοσιογράφο, γράφει σε φιλοναζιστικές εφημερίδες και γίνεται μέλος του ναζιστικού κόμματος. Στήνει πυρήνες αντιναζιστικών πληροφοριοδοτών και στέλνει τις πληροφορίες στη Μόσχα. Το 1930, με εντολή των Σοβιετικών πηγαίνει στη Σαγκάη, ως γερμανός ανταποκριτής, απ΄όπου και ενημερώνει για τις κινεζικές εξελίξεις. Τρία χρόνια αργότερα, τον βρίσκουμε στο Τόκιο, «ανταποκριτή» πάντα φιλοναζιστικών εντύπων.
Ο φάκελός του στην OGPU
Χάρη στη γοητεία του, τον κοσμοπολιτισμό, τις γνώσεις και τις ικανότητες του, διεισδύει, με τη βοήθεια και των αντιναζιστών Ιαπώνων που έχει ο ίδιος στρατολογήσει, στους ανώτερους πολιτικούς και στρατιωτικούς κύκλους της χώρας αλλά και στη γερμανική πρεσβεία. Βρίσκεται στο επίκεντρο της κοινωνικής ζωής του Τόκιο, γλεντώντας, πίνοντας και δημιουργώντας εφήμερες σχέσεις με εκπροσώπους του άλλου φύλλου –ενώ, ταυτοχρόνως στέλνει διαρκώς κωδικοποιημένα μηνύματα στη Μόσχα. Τον καλούν πίσω στη Σοβιετική Ένωση αλλά αρνείται —γνωρίζοντας τι συμβαίνει εκεί— να επιστρέψει. (Οι δύο προηγούμενοι «χειριστές» του, που επέστρεψαν, εκτελέστηκαν ως «σύμμαχοι του εχθρού και εχθροί του λαού»).
Και επιμένει: Δύο από τις σημαντικότερες πληροφορίες που στέλνει στη Μόσχα θα μείνουν στην Ιστορία. Η πρώτη αφορά την ημερομηνία της γερμανικής εισβολής στη Σοβιετική Ένωση. Η Επιχείρηση «Μπαρμπαρόσσα» θα αρχίσει στις 20 Ιουνίου του 1941, ενημερώνει τη σοβιετική εξουσία, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει συγκεντρώσει από τη γερμανική πρεσβεία. Ο Στάλιν αγνοεί την πληροφορία. («Σιγά μη δώσω σημασία σ’ έναν τύπο που τα πίνει στα μπουρδέλα του Τόκιο», φημολογείται πως απάντησε όταν τον ενημέρωσαν). Η εισβολή γίνεται τελικά στις 22 Ιουνίου. Η δεύτερη πληροφορία έχει —ευτυχώς— καλύτερη τύχη: ο Ζόργκε ενημερώνει την ηγεσία του Σοβιετικού στρατού πως οι Ιάπωνες δεν σχεδιάζουν στο άμεσο μέλλον να επιτεθούν στη Σοβιετική Ένωση. Αποτέλεσμα: 18 ταξιαρχίες, 1.700 τανκς και πάνω από 1.500 αεροπλάνα μετακινούνται από τα ανατολικά σύνορα για να ριχτούν στη «Μάχη της Μόσχας», σε μία από τις αποφασιστικότερες καμπές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Τα απανωτά, ωστόσο, μηνύματα από τον ασύρματο του Ζόργκε τραβούν την προσοχή των ιαπωνικών μυστικών υπηρεσιών. Τρείς μήνες μετά τον συλλαμβάνουν, αφού έχουν ήδη συλλάβει τους ιάπωνες συνεργάτες του. (Και που καλό είναι να αναφερθούν, για τη γενναιότητα τους, τα ονόματα τους: Hotsumi Ozaki και Miyagi Yotoku, μαζί και με το όνομα του χειριστή του ασυρμάτου Max Clausen). Η Kempeitai —οι ιαπωνικές μυστικές υπηρεσίες, δηλαδή, στην αρχή θεωρούν πως είναι πράκτορας της Abwehr— της γερμανικής μυστικής υπηρεσίας. Οι Γερμανοί μένουν έκπληκτοι και το αρνούνται κατηγορηματικά. Ο Ζόργκε βασανίζεται απάνθρωπα — και ομολογεί. Οι Ιάπωνες προτείνουν —τρείς φορές— στους Σοβιετικούς να τον ανταλλάξουν με έναν πρόσφατα συλληφθέντα δικό τους πράκτορα. Οι Σοβιετικοί αρνούνται πως ο Ζόργκε είναι δικός τους, σοβιετικός πράκτορας, τον αποκηρύσσουν και δεν αποδέχονται την ανταλλαγή. Ο Ζόργκε δικάζεται, καταδικάζεται ως κατάσκοπος, και πεθαίνει στην κρεμάλα, τον Νοέμβριο του 1944.
Το κομμουνιστικό καθεστώς «αποκαθιστά» τον «κοσμοπολίτη, μέθυσο και γυναικά» —κατά τη σχετική μυστική απόφαση του ΠΓ του ΚΚΣΕ του ’44, ώστε να μην εκτεθεί ο ίδιος ο Στάλιν— είκοσι χρόνια αργότερα, το 1964. Του αποδίδουν τον τίτλο του «Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης». Τον κάνουν μάλιστα και γραμματόσημο.
Γιατί όμως τώρα ο Ζόργκε; Πιθανόν γιατί —πέρα από τις χρονολογικές συμπτώσεις— ενώ είναι μέσα στη «μόδα» ταινίες και τηλεοπτικές σειρές με ήρωες κατασκόπους, ελάχιστοι αναφέρονται σ’ αυτή τη σπουδαία προσωπικότητα των «σκοτεινών διαδρόμων της πολιτικής αλλά και της ψυχής», όπως θέλει να χαρακτηρίζει ο Τζον Λε Καρέ τους ήρωες του. Ή, γιατί, όπως έγραψε στη Washington Post ο Carl Bernstein (ο ερευνητής δημοσιογράφος, που μαζί με τον Bob Woodward, αποκάλυψε το σκάνδαλο του Watergate): «Κάπου ανάμεσα στους Τζέιμς Μποντ και τους Ανθρώπους του Σμάιλι, έχουμε αγνοήσει τη σημαντικότερη ιστορία κατασκοπίας του 20ού αιώνα: τον Ρίχαρντ Ζόργκε, που τα κατορθώματα του συνέβαλαν στο να αλλάξει η Ιστορία».
ακούω πολύ δυνατά τον ήχο του ρολογιού, όσο δεν φαντάζεστε. κοιτάω και φοράω πράσινη μπλούζα, κόκκινοπουλόβερ, και μπλουζτζήν. είμαι στη μέση του δωματίου και τακτοποιώ το κόκκινο πουλόβερ. τα μάτια μου δεν φαίνονται. η μοκέτα ανεβαίνει να την τιμωρήσω, η μαργαρίτα φυτρώνει στη μοκέτα, όλα μ’ εξαπατούν.
Αυτό δεν είναι τραγούδι #818
Dj της ημέρας, ο Παναγιώτης Πούτος
To 1985 το πανκ συγκρότημα The Men They Couldn’t Hang κυκλοφόρησε τον δίσκο How Green Is The Valley από τον οποίο τρία τραγούδια βγήκαν σε σινγκλ — το ένα, που είχε τίτλο Ghosts of Cable Street ήταν αφιερωμένο στην μάχη τής Cable Street, που είχε γίνει στο Λονδίνο σχεδόν πενήντα χρόνια νωρίτερα, στις 4 Οκτωβρίου 1936.
Οι στίχοι αναφέρονται στην πορεία του σερ Όσβαλντ Μόσλεϊ, ηγέτη της Bρετανικής Ένωσης Φασιστών (BUF) με χιλιάδες μέλη της, ντυμένα όπως οι μελανοχίτωνες του Μουσολίνι, από τον οποίο είχε επηρεαστεί. Η περιοχή της Cable Street, το Ιστ Εντ, γνώρισε ανάπτυξη ως χώρος εγκατάστασης μεταναστών, κυρίως Ιρλανδών και Εβραίων. Η παρουσία πολλών μεταναστών και κυρίως Εβραίων ήταν ο λόγος που προσέλκυσε την φασιστική πορεία περίπου τριών χιλιάδων μελών της BUF. Οι στίχοι περιγράφουν τη συγκέντρωση των φασιστών: Like Caesar marching to the East / Marches Mosley with his men / Dressed in their clothes of deepest black / Like a gathering hurricane / This is the British Union / With its flag of black and red / A flag that casts a shadow in Berlin and in Madrid.
Στην περιοχή συγκεντρώθηκαν πολλαπλάσιοι διαδηλωτές που θέλησαν να ματαιώσουν την πορεία. Ήταν κυρίως Εβραίοι κάτοικοι της περιοχής, κομμουνιστές, αναρχικοί. Επιτέθηκαν στους μελανοχίτωνες με πέτρες, ξύλα και κατάφεραν να τους διώξουν. Η δυναμική απάντηση στην οργάνωση των φασιστών θεωρήθηκε υπεύθυνη τόσο για την παρακμή της BUF όσο και για τη νομοθεσία που εισήχθη αργότερα την ίδια χρονιά και απαγόρευε τις πολιτικές συγκεντρώσεις χωρίς την άδεια της αστυνομίας καθώς και την οργάνωση παραστρατιωτικών οργανώσεων, σαν και αυτές που είχαν δημιουργήσει οι φασίστες στην Ιταλία και οι ναζί στη Γερμανία.
Σήμερα στην περιοχή υπάρχει μία τοιχογραφία που τιμά τη μνήμη των αγωνιστών εκείνων. Το τραγούδι των The Men They Couldn’t Hand συνεχίζει θυμίζοντας το μάθημα που δίνει η ιστορία για την ανάγκη αγώνα κατά των ολοκληρωτισμών: And so we learn from history generations have to fight / And those who crave for mastery / Must be faced down on sight / And if that means by words, by fists / By stones or by the gun / Remember those who stood up for / Their daughters and their sons.
Το σημερινό Ιστ Εντ έχει γίνει ξανά εστία εντάσεων. Παραμένει μία πολυπολιτισμική περιοχή όπου καμία κοινότητα δεν αποτελεί την πλειονότητα. Υπάρχει μεγάλη κοινότητα μουσουλμάνων, κυρίως από το Μπανγκλαντές και η περιοχή πρόσφατα στιγματίστηκε από την άνοδο του ισλαμικού φονταμενταλισμού, με τις περιπολίες επιβολής της σαρίας. Το 2013 κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο βίντεο στο οποίο νεαροί μουσουλμάνοι απαγόρευαν την κατανάλωση αλκοόλ, το άσεμνο ντύσιμο και παρενοχλούσαν κάποιον ομοφυλόφιλο. To 2011 είχε προηγηθεί η ανάρτηση αυτοκόλλητων που ενημέρωναν τους κατοίκους της περιοχής ότι βρίσκονταν σε χώρο όπου επιβαλλόταν η σαρία. Το τζαμί του ανατολικού Λονδίνου καταδίκασε τις μουσουλμανικές περιπολίες και οι νεαροί που πήραν μέρος καταδικάστηκαν. Η απάντηση ήρθε με τις «χριστιανικές περιπολίες» από την οργάνωση Πρώτα η Βρετανία (Britain First) το Φεβρουάριο τού 2014. Νωρίτερα, τον Σεπτέμβριο του 2013, ο ακροδεξιός Αγγλικός Σύνδεσμος Άμυνας (English Defence League, EDL) είχε προσπαθήσει να οργανώσει πορεία στο Ιστ Εντ, δηλώνοντας πως η περιοχή ήταν υπό τον έλεγχο τής σαρίας. Η αστυνομία είχε περιορίσει την πορεία για να αποφευχθούν οι συγκρούσεις. Τελικά δεν αποφεύχθηκαν τα επεισόδια και η αστυνομία συνέλαβε περίπου τριακόσια άτομα. Την προηγούμενη μέρα, ο Μαξ Λέβιτας, 98 ετών τότε, εβραϊκής καταγωγής βετεράνος τής μάχης τής Cable Street, είχε εμφανιστεί σε διαδήλωση κατά της προγραμματισμένης πορείας τής EDL για να δηλώσει ότι οι ακροδεξιοί τής EDL είναι ανεπιθύμητοι στην περιοχή. Το ακόλουθο βίντεο είναι από την ομιλία του:
* * *
Κάθε βράδυ, ένας συνεργάτης ή φίλος του dim/art διαλέγει ένα τραγούδι — ή, μάλλον όχι· αυτό δεν είναι τραγούδι, ή δεν είναι μόνο ένα τραγούδι: είναι μια ιστορία για ένα τραγούδι. Στείλτε μας κι εσείς ένα τραγούδι που δεν είναι τραγούδι στο dimartblog@gmail.com.
Σε Επίτιμη Διδάκτορα του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ θα αναγορευτεί η εικαστικός καλλιτέχνης, Λίντα Μπένγκλις. Η Τελετή Αναγόρευσης θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 7 Οκτωβρίου 2016 και ώρα 19.00, στην Αίθουσα Τελετών της Παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ.
Το προσωπικό είναι πολιτικό
—της Δωροθέας Κοντελετζίδου—
Νοέμβριος του 1974. Μια γυναίκα λεπτή, με τεντωμένο το κορμί της, και κρυμμένο το βλέμμα της πίσω από τα γυαλιά ηλίου, κρατάει ένα ψεύτικο φαλλό στην ήβη της.
Η καταχώρηση αυτή στο περιοδικό Artforum με αφορμή την έκθεση της ΛίνταΜπένγκλις, στη γκαλερί Paula Cooper, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τους υπεύθυνους του περιοδικού, οι οποίοι επικαλέστηκαν μια διάθεση «αυτοδιαφήμισης » της καλλιτέχνιδος. Την ίδια εποχή όπου ο συγγραφέας Norman Mailer, λόγω φύλου, χωρίς κανένα πρόβλημα, ονόμαζε το βιβλίο του Διαφημίσεις του Εαυτού μου.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που η καλλιτέχνης είχε προβάλει μια ειρωνική «αρρενωπή» ταυτότητα, αλλά όπως και τηn προηγούμενη είχε σοκάρει με τη προκλητική ερωτική φωτογράφιση της.
Γεννημένη στη Λουιζιάνα το 1941, η Μπένγκλις με ελληνική καταγωγή από το πατέρα της, μεγάλωσε στην δεκαετία του’50, στη δεκαετία της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας, τη περίοδο όπου, όπως λέει η ίδια, ταξίδεψε για πρώτη φορά, στην Ελλάδα, με τη γιαγιά της Μαριγώ, στο πατρικό της σπίτι…
Το Καστελλόριζο του ’50, η φωτογραφία της ως εύζωνος, και η Ελλάδα μετά τον εμφύλιο, είναι τα πρώτα της ερεθίσματα από μια χώρα όπου δεν θα σταματήσει, έκτοτε, να επισκέπτεται, να παρατηρεί και να αντλεί εικόνες, χρώματα, φως.
Αρχικά παρακολουθεί μαθήματα φιλοσοφίας και Λογικής, με καθηγητή τον Ιάσονα Ξενάκη, τον αδελφό του διάσημου συνθέτη και αρχιτέκτονα.
Το 1960 βλέπει για πρώτη φορά το έργο του Franz Kline «Μαύρο και Άσπρο» στο Μουσείο Delgado της Νέας Ορλεάνης, όπου και γοητεύεται από τον Αφηρημένο Αμερικάνικο Εξπρεσιονισμό όπως αναφέρει. Είναι μέσα απ’ αυτή την επαφή της που συνειδητοποιεί την δύναμη της κίνησης και της χειρονομίας και η οποία αργότερα θα καθορίσει το έργο της.
Η Μπένγκλις μεγαλώνει με όλη αυτή την γενιά που έχει διαβάσει τον Τροπικό του Καρκίνου, που θεωρεί ότι η αμερικάνικη κοινωνία δεν της προσφέρει τις δυνανότητες να αυτοπροσδιοριστεί, και η οποία μέσα από την περιθωριοποίησή της, αναζητά την εξεύρεση ουσιαστικών αξιών. Είναι η γενιά που, όπως κάθε ρομαντικός, επιθυμεί να αγγίξει το παγκόσμιο. Καλλιτέχνες όπως οι Τζάκσον Πόλοκ, Έλεν Φρανκεδέιλερ, Λούις Μόρις , Κένεθ Νόλαντ, Μαρκ Ρόθκο, μέσα από το χρώμα «ψηλαφίζουν» μια συμπαντική προσέγγιση. Η εμπειρία αγγίζει τις δονήσεις της ψυχής, το αόρατο, τον άνθρωπο. Μοντερνισμός και πρωτόγονη τέχνη. Στον αντίποδα, η ποπ αρτ, απλή και συναισθηματική, όπως οι ήρωες των κόμικς που διαβάζουμε οικογενειακά.
Είναι μια εποχή που ο πόλεμος της Κορέας, ο Μακαρθισμός, η φτώχια φαίνονται να είναι φαντάσματα του παρελθόντος. Το κοινό διασκεδάζει με το να βλέπει στα μουσεία κινούμενα σχέδια, ηθοποιούς και οικείους τραγουδιστές. Μονρόε, Τέιλορ, Πρίσλεϊ, τα είδωλα της εποχής.
Παράλληλα, είναι μια πολιτικά εκρηκτική περίοδος, μετά την δολοφονία του Κένεντι και την προετοιμασία για το πόλεμο του Βιετνάμ. Την ίδια περίοδο, η Μπένγκλις μετακομίζει στη Νέα Υόρκη, συναντά τον Μπάρνετ Νιούμαν, έναν από τους μέντορες του Αμερικάνικου Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού, συζητά και γοητεύεται από την προσωπικότητα του.
Μπάρνετ Νιούμαν
Προβληματισμένη και συνειδητοποιημένη για την υπονόμευση της γυναίκας στην ανδροκρατούμενη κοινωνία της εποχής, σιγά-σιγά οδηγείται στην υιοθέτηση της άποψης-αξιώματος του φεμινισμού, κατά την δεκαετία του ’70, «το προσωπικό είναι πολιτικό», με αποτέλεσμα να συνδέσει τις εικαστικές χειρονομίες της με τον κοινωνικό χώρο.
Η Λίντα Μπένγκλις, ευαίσθητη και ανήσυχη, παρακολουθεί τις διαδηλώσεις των ομοφυλόφιλων, τις μεταμφιέσεις τους και εμπνέεται Αυτό που είναι έκδηλο όταν συνομιλείς μαζί της είναι το συνεχές ενδιαφέρον της για την κίνησης του σώματος. «Μ’ ενδιαφέρει πως αυτό αντιλαμβάνεται το χώρο και πως το ίδιο γίνεται αντιληπτό» σημειώνει και «γι’ αυτό παρατηρώ κάθε αντίδραση».
Συναντηθήκαμε στο τελευταίο της ταξίδι στην Ελλάδα, που έγινε με αφορμή την έκθεση της στην Αθήνα, η ηρεμία της και θετικότητα της ήταν σε τέλεια αντιπαράθεση με την αντικομφορμίστρια του ’70. Δίπλα μου είχα μία γυναίκα φιλική, οικεία αλλά και συγχρόνως ερμητική.
Μίλησε ελάχιστα για το παρελθόν, διάλεξε, με ιδιαίτερη ζεστασιά, να χρωματίσει κάποιες διηγήσεις με την γιαγιά της και τις περιηγήσεις τους στο Μοναστηράκι, μνήμες από το παρελθόν.
Καλλιτέχνης όλου του κόσμου, αφού εμπνέεται από τις παραδόσεις, και τη καθημερινή ζωή, η Μπένγκλις ταξιδεύει στην Ινδία, γεύεται το τοπικό χρώμα και όπως μου λέει, γίνεται στη συνέχεια ο επόμενος τόπος διαμονή της.
«Περιφέρεται στον πλανήτη» και δημιουργεί έργα εκτός συνόρων κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Θυμάται την εποχή που ο άνθρωπος είχε πατήσει στο φεγγάρι, ήταν η εποχή όπου είχε ήδη μετακομίσει στη Νέα Υόρκη, η εποχή της επαφής της με το έργο του Τζάκσον Πόλοκ, η στιγμή που ένοιωσε την αναγκαιότητα μιας ζωγραφικής έξω από την δισδιάστατη επιφάνεια του πίνακα, μιας ζωγραφικής στο διάστημα, στο χώρο όπου τα κάθε είδους υλικά θα της επέτρεπαν να προσδιορίσει το σώμα, τη φύση.
Παραθέτει τον Λούις Μόρις, ο οποίος θεωρούσε ότι «βλέπουμε και μαθαίνουμε τον χώρο και τη φόρμα αρχικά μέσα από τη κίνηση του σώματος», μιλάει για την βαρύτητα του σώματος και πως αυτό μπορεί να ορίσει το κενό.
Λούις Μόρις, αυτοπροσωπογραφία
Η σχέση της με το σώμα συνδυάζει την αντίληψη και την αίσθηση, την συγκίνηση και το συναίσθημα, την εμπειρία και την επιθυμία όπως μόνο μια γυναίκα θα μπορούσε να το αισθανθεί. «Νομίζω ότι η γυναίκα έχει διαφορετική εμπειρία για το σώμα της από τον άνδρα. Βιολογικά ο άνδρας και η γυναίκα είναι διαφορετικοί. Η διαφορά του φύλου είναι μια σημαντική οπτική διαφοροποίηση για την αντίληψη του σώματος, και γι’ αυτό δεν μπορεί να είναι φαινομενολογική» μου λέει.
H Μπένγκλις ζει και εργάζεται στον ίδιο χώρο, βιώνει με αισθαντικότητα την κάθε στιγμή του χρόνου της, δημιουργεί εμπειρικά. Έχοντας σχεδιάσει η ίδια το στούντιο της στο Λονγκ Άιλαντ πιστεύει ότι «είναι πολύ σημαντικό να έχεις χώρους όπου μπορείς να ζεις και να κινείσαι, χωρίς να χρειάζεται να προσκρούεις σε αντικείμενα. Η τέχνη μου οργανώνεται μέσα στον αρχιτεκτονικό χώρο, γίνεται ένα ενιαίο σύνολο». Η καλλιτέχνης ενεργοποιεί τον περιβάλλοντα χώρο, σχεδόν με χορογραφικές κινήσεις, «δεσμεύει» τον χρόνο και τον καθιστά τμήμα του έργου της όπως συμβαίνει και στη καθημερινή μας ζωή.
«Η τέχνη και η εμπειρία είναι ταυτόσημα, είναι αυτό που μας συνδέει ως ανθρώπινα όντα», είναι «αυτό που μας βοηθάει να καταλάβουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, να κατανοήσουμε την ευαισθησία μας ώστε να κατανοήσουμε κατ’ επέκταση τον κόσμο».
H Μπένγκλις είναι συγχρόνως ρομαντική και τρυφερή, ειρωνική, ώριμη και παιχνιδιάρα, το βλέμμα της διαπεραστικό.
Δέκτης στα ερεθίσματα, στις προκλήσεις, αφήνεται να οδηγηθεί στο άγνωστο, «να βγει έξω από τον εαυτό της».
Δεν είναι άλλωστε αυτή και η υπέρβαση του καλλιτέχνη; Έτοιμη να πετάξει από πάνω της ότι ιερό, για να ζήσει κάθε στιγμή με τις αισθήσεις, βιώνει την αντίδραση κάθε τμήματος του σώματος, την αναλύει και της δίνει μορφή.
Δημιουργεί. Βγαίνει στο χώρο, ρίχνει το χρώμα χωρίς να το κατευθύνει, πειραματίζεται με την πολυουρεθάνη, το καουτσούκ, το μέταλλο, με κάθε είδους υλικό: «Εκσφενδονίζω, στάζω, βουτώ», ο τίτλος ενός άρθρου, με αφορμή τη σχέση της με τα υλικά.
Χειραγωγεί τα media στο άρθρο του περιοδικού Life (Φεβρουάριος,1970) για την τεχνική της του χυσίματος , ένα περιοδικό μεγάλης κυκλοφορίας στηρίζει «μια καλλιτέχνιδα που βγήκε από το πουθενά». Το 1950 το ίδιο περιοδικό, είχε δημοσιεύσει ένα αντίστοιχο άρθρο για τον Πόλοκ.
Δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει το ίδιο της το σώμα στα βίντεο του 1972, όπου με απροκάλυπτο ναρκισσισμό και αυτό- ερωτισμό μακιγιάρει το στόμα της, το παραμορφώνει μπροστά στη κάμερα, όπως ακριβώς ένα παιδί που παίζει μπροστά στο καθρέφτη, «κάνει έρωτα στη ίδια μας την εικόνα». Ένας ερωτισμός που δεν έχει καμία σχέση με τον φτηνό ερωτισμό των καναλιών, αλλά ένας ερωτισμός που κοινωνικοποιεί, εκθέτει τον εαυτό της, εμάς. «Εμπνέομαι από τον φεμινισμό, την ποπ αρτ, οτιδήποτε μπορεί να γίνει αφορμή για την δημιουργία μιας φόρμας», αναφέρει, «ελκύομαι από την υψηλή τέχνη και το κιτς, από την χυδαιότητα και την ομορφιά». Κουρασμένη να την ρωτούν για την «θηλυκή ευαισθησία», απαντά τολμηρά στο συντηρητικό φεμινιστικό κίνημα και στην πολιτική αντίληψη, ειρωνική, χαϊδεύει, με βλέμμα απογυμνωτικό, τη Μέριλιν Λενκόβσκι, και το ράδιο παίζει το When a man needs a woman. «Μ’ αυτό το τρόπο αντιδρώ στις προκλήσεις, μέσα από τη τέχνη μου, γιατί όσο περισσότερο κατανοούμε τη διαφορετικότητα και την έκταση των αντιλήψεων τόσο περισσότερο μπορούμε να προχωρήσουμε».
Female Sensibility 1974 (απόσπασμα)
Φωτογραφίζεται από την Άνι Λέμποβιτζ, με τα τζιν ως τους αστραγάλους, προκλητική αλλά συγχρόνως σαγηνευτικά ντροπαλή για τη πρόσκληση της έκθεσής της το 1974.
Στα σύγχρονα μάτια της, η φωτογραφία της του 1952 στην Ελλάδα, ντυμένη ως εύζωνας φαντάζει σαν δείγμα θηλυκότητας.
Αυτή η ανδρογυνική αυτοβιογραφική οικογενειακή φωτογραφία συμπίπτει με το ενδιαφέρον της για την σεξουαλική ταυτότητα, με αποτέλεσμα να γίνει πρόσκληση για την έκθεση της στη γκαλερί The Clocktower, στην Νέα Υόρκη το 1973. «Αυτό που μ’ ενδιέφερε από το φεμινιστικό κίνημα δηλώνει, είναι η έμφαση στα ταμπού, ένας ολόκληρος θηλυκός κόσμος δεν είχε εξερευνηθεί από την τέχνη».
Ο Ερμαφροδιτισμός, σύμβολο δυνατό και με πολλές αντιθέσεις, ο φτερωτός θεός και η θεά του έρωτα και της ομορφιάς, γίνονται για την Μπένγκλις πηγή αναφοράς στην κλασική ελληνική τέχνη.
Η Μπένγκλις μπορούμε να πούμε ότι παρουσιάζει τη ζωή, μέσα από τα στιγμιότυπα του κάθε είδους δικιά της ζωής.
Όταν τη ρωτάς για τις επιρροές της από την Ελλάδα, θυμάται τη φορά που επέστρεφε στην Νέα Υόρκη, από την Κρήτη, μέσω Παρισιού. Ήταν το 1979 στο Λούβρο με την έκθεση «Αιγαίο Πέλαγος, Ελλάδα των Νησιών», αμέσως μετά από το έργο της «Καρυάτιδες του Σικάγου», ήταν η στιγμή, όπου τέχνη η του Αιγαίου τής έδωσε την αφορμή να αναπτύξει νέες μορφολογικές φόρμες.
Βιομορφικές φιγούρες που παρέπεμπαν στη κυκλαδική τέχνη.
Chicago Caryatids #4 (1979)
Μιλάει για την Ελληνιστική και Κλασική περίοδο και για τις ποιητικές καμπύλες των ανάγλυφων στην αρχιτεκτονική και στη γλυπτική, για τις πτυχές των ελληνιστικών γλυπτών, «οι γραμμές αραβουργήματα του Ματίς, δεν βρίσκονται μόνο στη Περσική Τέχνη αλλά και στην Ελληνιστική περίοδο, είναι αυτές οι καμπύλες που στο έργο μου γίνονται οργανικές, δηλαδή ζωή. Τα πρώτα μου μεταλλικά αντικείμενα, τα άμορφα “είδωλα”, από τον Ελληνικό Κλασικό κόσμο των ειδώλων, οι σπειροειδείς, χωρίς αρχή και τέλος, φόρμες είναι ο ασταμάτητος κύκλος της ζωής, το έργο μου είναι όπως και η ζωή μου, μνήμες, επιθυμίες, μεταφορές ερεθίσματα φυσικά και οπτικά».
Θετική, όπως κάθε γυναίκα, η Μπένγκλις κατά την διαμονή της δεν δίστασε να μιλήσει και να δει το έργο νέων καλλιτεχνών, να συζητήσει στους δρόμους με τους περαστικούς και με τη παιχνιδιάρικη διάθεση της να γοητεύσει τους γύρους της. Ο επόμενος σταθμός, μου λέει, είναι το Αχμανταμπάντ, στην Ινδία, στο άλλο της σπίτι, το οποίο και αποτελεί την έμπνευση των τελευταίων χρόνων.
Ως γνήσια καλλιτέχνης, η Μπένγκλις γεύεται την κάθε συνθήκη, την κάθε στιγμή που της επιτρέπει, όπως λέει, να περιπλανηθεί στο κόσμο της εμπειρίας και της γνώσης. Αυτό που την ενδιαφέρει είναι «να πειράζει το μυαλό και το σώμα».
Η ωραιοποίηση, η επιθυμία και η υπερβολή είναι τα στοιχεία από το οργανικό θέατρο της φύσης που αναπτύσσουν κάθε αίσθηση και εμπειρία και που επιτρέπουν στην Λίντα Μπένγκλις να εκφράζεται.
[Το άρθρο της Δρ. Δωροθέας Κοντελετζίδου δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα Μακεδονία, στο ένθετο «Πανσέληνος», στις 25 Δεκεμβρίου 1999.]
